64 lata temu, w sierpniu 1962 roku za sprawą piętnastego numeru Amazing Fantasy zadebiutował jeden z najpopularniejszych superbohaterów w historii komiksu – Spider-Man! Aby uczcić zarówno tę rocznicę, jak i niedawną premierę fenomenalnego Brand New Day, postanowiłem podzielić się moją listą dziesięciu opowieści o Człowieku-Pająku, które osobiście uznaję za najlepsze historie o tej postaci.
W moim rankingu wezmę pod uwagę wyłącznie komiksy, które miały premierę na polskim rynku. Jest ich oczywiście na tyle dużo, że od razu przyznaję, iż nie przeczytałem wszystkich albumów
o Pająku wydanych w naszym kraju: na przykład zamierzam jak najszybciej sprawdzić takie pozycje, jak Spectacular Spider-Man: Tombstone czy Spider-Man: Śmierć Jean DeWolff, dlatego ta lista jest moją aktualną, subiektywną opinią. Postanowiłem uwzględnić komiksy głównego Petera Parkera z Ziemi 616 razem z alternatywnymi uniwersami pokroju Ultimate, a także umieścić zarówno całe runy, jak i miniserie, czy nawet pojedynczy zeszyt, który jest w pełni niezależną opowieścią. Każda historia ma swój początek i koniec – niektóre z nich potrzebują kilku numerów, a niektóre nawet kilkudziesięciu na przedstawienie danej opowieści, dlatego właśnie postanowiłem wziąć pod uwagę takie kryteria.
MIEJSCE 10: The Superior Spider-Man
Co ciekawe, ranking zaczynam od serii, w której Peter Parker akurat nie pełnił roli Człowieka-Pająka, bowiem zastąpił go jego odwieczny wróg, Doktor Octopus, który przeniósł swój umysł do ciała bohatera, a po śmierci herosa poprzysiągł, że zostanie tytułowym „lepszym Spider-Manem”. Najlepszym elementem tego runu jest obserwowanie, jak swoimi działaniami Otto Octavius pokazuje, dlaczego Petera nie da się zastąpić w roli Pająka. Pomimo zdobycia doktoratu, zaskarbienia sobie przychylnej opinii samego J. Jonaha Jamesona czy pozornej skuteczności
w brutalnym zwalczaniu zbrodni, czytelnik czuje, że Octopus nie tylko nie potrafi udowodnić swojej wyższości, co nawet sprostać odwzorowaniu cech, za które fani kochają Spider-Mana i za które szanują go superbohaterowie ze świata Marvela. Świetna fabuła Dana Slotta idzie
w parze z fantastycznymi konfrontacjami Octaviusa z dawnymi kolegami po fachu, których teraz ma za złoczyńców, oraz interakcjami z Mary Jane, Avengers czy Anną Marią, w której Otto się zakochuje. Twórcy genialnie poprowadzili każdą z postaci – z Octopusem i Peterem na czele –
a wszystkie wątki pięknie podsumowuje wspaniały finał serii, który nie mógł być bardziej satysfakcjonującym zwieńczeniem tej historii.
MIEJSCE 9: Tajne wojny. Amazing Spider-Man. Odnowić śluby
Kolejna pozycja autorstwa Dana Slotta, choć tym razem to pięciozeszytowa miniseria, której akcja ma miejsce w alternatywnej osi czasu, gdzie Peter Parker i Mary Jane wiodą szczęśliwe życie z ich córką Anną May Parker. Sielanka kończy się wraz z przybyciem tajemniczego Regenta, który szybko przejmuje władzę nad światem i zabiera moce prawie wszystkim superbohaterom. Parkerowie, początkowo pełniący rolę zwyczajnych obywateli, będą musieli wyjść z ukrycia przez objawienie się mocy u młodej Anny May, której bezpieczeństwo jest przez to zagrożone. Dan Slott wspaniale łączy wartką akcję (szczególnie walkę na śmierć i życie Spider-Mana z Venomem na śmierć i życie) oraz wciągającą fabułę ze znakomicie nakreślonymi relacjami rodzinnymi. Dzięki temu jeszcze bardziej się pragnie, aby podobne koleje losu spotkały Petera w obecnych kanonicznych komiksach. Przez fakt, że temu scenarzyście przypadł okres Spider-Mana jako wolnego ducha, wydawało mi się, że Slott raczej nie jest stworzony do pisania historii pokroju Odnowić śluby
z rodziną Parkerów w roli głównej, a jednak spotkała mnie bardzo miła niespodzianka. Dzięki świetnemu scenariuszowi i utrzymującej taki sam poziom oprawie graficznej Adama Kuberta czytanie powyższej opowieści to czysta przyjemność!
MIEJSCE 8: Ultimate Spider-Man
Ultimate Spider-Man to kolejna pozycja z alternatywnego uniwersum, choć tym razem o wiele bardziej rozległa. Brian Michael Bendis w duecie z Markiem Bagleyem stworzyli komiks, który perfekcyjnie przybliża czytelnikowi pełne akcji, niespodzianek i romansów nastoletnie przygody Petera Parkera, zarówno jako licealisty, jak i superbohatera, a to wszystko w niezwykłym klimacie lat 2000. Scenarzysta fenomenalnie poradził sobie z wielowątkowością serii, która liczy tak dużo zeszytów, i fenomenalnie rozwinął charakter każdego z istotnych bohaterów. Rozmach
połączony z dużą swobodą twórczą pozwolił Bendisowi zaserwować fanom masę zwrotów akcji
i niespodziewanych decyzji fabularnych, takich jak podarowanie wujkowi Benowi większej ilości czasu na zaprezentowanie się czytelnikowi – dzięki temu śmierć tego bohatera niesie za sobą większy ładunek emocjonalny. Jednocześnie scenarzysta nie zapomniał o kluczowych dla protagonistów i złoczyńców elementach charakteru, dzięki czemu, pomimo osadzenia akcji
w alternatywnym świecie, podczas lektury czułem się, jakbym czytał przygody nastoletniego Petera Parkera z głównego Uniwersum Marvela.
Ultimate Spider-Man jest dla mnie jedną z najlepiej napisanych i najprzyjemniejszych do czytania serii o Człowieku-Pająku, ale znalazła się na ósmym miejscu z powodu kilku rozwiązań, które działają na niekorzyść fabuły. Mój pierwszy zarzut to zastąpienie rozwoju charakteru u Flasha Thompsona za pomocą innego bohatera, Konga (którego Bendis stworzył, inspirując się samym sobą), było nietrafioną decyzją. Moim drugim zarzutem jest sama końcówka runu (głównie dwunasty, przedostatni tom), gdzie poziom ilustracji po odejściu Bagleya drastycznie spadł,
a postać Petera zachowywała się niczym cofnięta w przedstawionym na łamach tej historii rozwoju (szczególnie w przypadku relacji z Gwen Stacy). Jednak wciąż, mimo tych wad, seria Bendisa i Bagleya przez zdecydowaną większość czasu pozostaje świetną pozycją i opowieścią obowiązkową do poznania przez każdego fana Spider-Mana.
MIEJSCE 7: Amazing Spider-Man Micheliniego
Tym razem wracamy do tytułów z kanonicznej Ziemi Marvela wraz z serią Amazing Spider-Man ze scenariuszem Davida Micheliniego, który również może pochwalić się rozmachem fabularnym. Run tego twórcy zaczyna się w #290, a kończy w #388 (z paroma gościnnymi występami innych twórców pomiędzy numerami) zeszycie głównej serii Człowieka-Pająka. Na jej łamach scenarzysta współpracował z wieloma wyjątkowo utalentowanymi rysownikami, takimi jak Todd McFarlane, Erik Larsen czy Mark Bagley, którzy są także odpowiedzialni za sukces i niezwykłą popularność tej serii. Co do samej fabuły, to można ją śmiało porównać do telenoweli – w najbardziej pozytywnym tego słowa znaczeniu – ponieważ przyjemność z czytania runu Micheliniego jest ogromna. Autor znakomicie połączył spektakularne starcia i interesujące przygody Spider-Mana z pełnym zwrotów akcji, komedii oraz dramatów, ale przede wszystkim miłości i ciepła rodzinnego, życiem Petera Parkera z Mary Jane Watson-Parker. Właśnie dzięki tej mieszance fabularnej, a także – mimo pokaźnej liczby rysowników – niezmiennie klimatycznej i wywołującej duże wrażenie kresce, każdy z numerów jest równie wciągający!
Warto też wspomnieć, jak przełomową dla postaci Spider-Mana serią był run Micheliniego. Dzięki temu scenarzyście otrzymaliśmy wesele Petera i Mary Jane, skutkujące ich wspaniałą relacją małżeńską, powrót Złowieszczej Szóstki czy debiut Venoma, a następnie Carnage’a, który doprowadził do wielkiego eventu o nazwie Rzeź maksymalna. Oczywiście komiks miewał także słabsze momenty, ale kiedy patrzę na całość dzieła, jest to jedna z moich ulubionych opowieści
o Człowieku-Pająku.
MIEJSCE 6: Spider-Man. Historia życia
Gdyby każda z umieszczonych na mojej liście pozycji konkurowała o bycie najlepszą laurką dla postaci Spider-Mana i całej jego historii, to myślę, że bez wątpienia Historia życia Chipa Zdarsky’ego i Marka Bagleya wygrałaby tę konkurencję. Podczas czytania każdego z sześciu zeszytów miniserii czuć było włożoną w stworzenie tej opowieści pasję, znajomość tytułowego bohatera i uwielbienie, jakim twórcy darzą Człowieka-Pająka. Choć niekiedy fabuła potrafi być nieco chaotyczna (sam Zdarsky wnioskował o rozszerzenie Historii życia do dwunastu numerów), to mimo wszystko scenarzyście udało się w perfekcyjny sposób uchwycić założony plan – pokazać, jak przez sześć dekad (od lat 60. do 2019 roku) zmieniała się postać Spider-Mana wraz z jego przygodami. Haczyk polega na tym, że w powyższym komiksie przez te wszystkie lata zarówno Peter Parker, jak i całe Uniwersum Marvela starzeje się wraz z upływającym czasem, dzięki czemu komiks można traktować jako biografię Pająka, bo zawiera najbardziej definiujące momenty jego podwójnego życia. Warto jednak zaznaczyć, że historia posiada także wiele kreatywnych zwrotów akcji, często trochę takich, które przekręcają znane czytelnikom wydarzenia z głównego uniwersum. Powoduje to, że nawet dla doświadczonego fana Pająka lektura Historii życia staje się niezwykłym, emocjonalnym rollercoasterem. Wisienką na torcie tego wspaniałego podsumowania życiorysu Spider-Mana jest przepiękny, wzruszający finał, który stanowi idealne zwieńczenie powyższego komiksu i losów tytułowego bohatera.
MIEJSCE 5: Amazing Spider-Man Straczynskiego
Relacje Petera Parkera z postaciami, takimi jak Mary Jane czy ciocia May są kluczowym elementem komiksów o Spider-Manie i jednym z ich największych atutów. Bez pobocznych bohaterów w życiu Człowieka-Pająka jego przygody nie byłyby tak ciekawe, zniuansowane i chętnie czytane przez fanów, którzy w perypetiach z życia codziennego tego herosa znajdują sytuacje, z którymi łatwo im się utożsamić. J. Michael Straczynski w swoim runie pokazuje, że rozumie to jak nikt inny.
Scenarzysta świetnie zaprezentował nie tylko przyziemną perspektywę losów superbohatera, ale także nowatorsko rozwinął mitologiczny, nadnaturalny aspekt postaci Spider-Mana. Choć zmiana originu Człowieka-Pająka może wywoływać kontrowersje, to nie można nie przyznać, że została poprowadzona w bardzo interesujący sposób oraz znacząco poszerzyła charakter Petera Parkera. Oprócz tego, właśnie dzięki serii Straczynskiego, otrzymaliśmy fantastycznie przedstawioną relację głównego bohatera z Mary Jane Watson-Parker i ciocią May, starcie z debiutującym w tym runie niezwykle interesującym Morlunem, klimatyczny arc The Other, cechujący się tajemniczością i mistycznością, a także całą masę zapadających w pamięć momentów i dialogów. Twórca umieścił w swojej opowieści również wiele autorskich komentarzy, które dotyczą takich problemów naszego świata, jak szkolne strzelaniny oraz ataki terrorystyczne czy działalność przestępcza, dotykająca dzieci i bezbronnych cywilów. Jednak najlepszym elementem runu jest cudowna historia pod tytułem Happy Birthday, która wspaniale podsumowuje wszystkie najważniejsze aspekty Spider-Mana i gdyby była odrębną historią, to z pewnością zajęłaby pierwsze miejsce w rankingu.
Jaki jest powód umieszczenia jej na piątym miejscu serii, choć opisuję ją w tak pochlebny sposób? Jedyną, ale niestety dość znaczącą wadą runu jest dla mnie fakt, iż uwzględnia ona dwa okropne wątki, jakimi są Sins Past (w tomie 3.) i One More Day (w tomie 5.). Wiem jednak, że oba z nich nie są – w większości – pomysłami scenarzysty, ale historiami narzuconymi przez ówczesnego redaktora naczelnego, Joe Quesadę, dlatego staram się przymykać oko na te dwa minusy i traktować je niczym oddzielne twory. Dlatego mimo wszystko Amazing Spider-Man Straczynskiego to seria zdecydowanie warta przeczytania (a szczególnie tomy 1. i 2., które uznaję za jedne z najlepszych albumów w dziejach Ścianołaza).
MIEJSCE 4: Spider-Man. Niebieski
Duet Jepha Loeba i Tima Sale’a w zdecydowanej większości tytułów serii nie zawodzi ani fabułą, ani kreską, a powyższy album jest jednym z najlepszych przykładów tej reguły i – nie bez powodu – jednym z największych filarów ich kariery. Niebieski to tytuł, który dzięki bazowaniu na komiksach oryginalnie stworzonych przez Stana Lee i Johna Romitę Sr. idealnie pokazuje relację Petera z Gwen Stacy, a jednocześnie bardzo dobrze ukazuje wyjątkową więź bohatera z Mary Jane. Opowieść świetnie przedstawia także dynamikę relacji Spider-Mana zarówno z innymi ważnymi dla herosa przyjaciółmi, którzy pełnią istotną rolę w losach tej postaci, pokroju Harry’ego Osborna czy Flasha Thompsona, jak i uprzykrzającą życie Pająka pokaźną galerią łotrów. W Niebieskim spotkamy dwóch Sępów, Green Goblina (Normana Osborna), Kravena Łowcę czy Rhino, a każdy
z nich otrzymał od twórców czas na zabłyśnięcie i świetnie wyglądające starcia z Człowiekiem-Pająkiem. Wszystko to podane w krótkiej, acz bez dwóch zdań treściwej formie, która swoim klimatem, połączeniem przyziemnych perypetii z obowiązkami superbohatera i znakomitym ukazaniem charakteru tytułowej postaci może pochwalić się mianem wspaniałego komiksu
o Spider-Manie, do którego nie sposób często nie wracać.
MIEJSCE 3: Spectacular Spider-Man DeMatteisa i Buscemy
Dorobek, jaki J.M. DeMatteis stworzył dla postaci Spider-Mana, jest niezwykle obfity. Nic więc dziwnego, że jego Spectacular Spider-Man należy do jednych z najlepszych komiksów w dziejach Człowieka-Pająka! Motywem przewodnim liczącego 23 zeszyty runu jest walka z trudną przeszłością i związanymi z nią wyrzutami sumienia. Dotyka ona nie tylko tytułowego bohatera, ale także jego bliskich i znajomych, a nawet przeciwników. Wiodącą rolę wśród antagonistów pełnią w albumie dotknięty traumatycznym dzieciństwem Vermin oraz najlepszy przyjaciel Petera Parkera i najgorszy wróg Spider-Mana jednocześnie – Harry Osborn jako Green Goblin – nękany poczuciem winy przez swojego zmarłego ojca. Motyw przemijania jest szeroko obecny w tym tomie i oprócz powyższej dwójki obejmuje także umierającego Sępa czy zmęczonego życiem przestępcy Rhino. Przede wszystkim jednak fabuła skupia się na głównym bohaterze, również strudzonym niedawnymi wydarzeniami, takimi jak zakopanie żywcem przez Kravena, co skutkowało duchową konfrontacją z Łowcą, ale też samym sobą w Soul of the Hunter autorstwa DeMatteisa i Zecka (komiks ten wyszedł po polsku w Amazing Spider-Man. Epic Collection – Łowcy bohaterów). Rozdarcie emocjonalne Pająka wzmaga się wraz z pogonią za Verminem, powrotem Goblina, wtrącaniem się Sępa i Rhino w życie prywatne Parkerów czy dopowiedzianym w ekspozycji powrocie rodziców Petera. Psychika herosa osiąga punkt krytyczny, w momencie gdy ledwo kontroluje swoje czyny i słowa. W Spectacular Spider-Manie Człowiek-Pająk przechodzi piękną drogę, kiedy odrzuca negatywne i depresyjne myślenie i tym samym może zainspirować czytelników do akceptacji swojej przeszłości i docenieniu samego siebie, a także wyzbyciu się niepotrzebnego poczucia winy, które nie pozwala pozytywniej patrzeć na życie. Mistrzowski scenariusz DeMatteisa został wyśmienicie dopełniony znakomitą kreską świętej pamięci Sala Buscemy, którego zarówno Spider-Man, jak i jego bliscy oraz złoczyńcy wyglądają fenomenalnie,
a w scenach akcji ruszają się w niezwykle dynamiczny sposób. Moim zdaniem powyższy album może zdecydowanie nosić miano idealnego komiksu o Spider-Manie. Cechuje go wspaniała równowaga życiowych przemyśleń, luźniejszych, wręcz humorystycznych momentów (zeszyt z Frog-Manem), wciągającej i widowiskowej akcji, wielu świetnie przedstawionych łotrów, fantastycznie napisanej relacji małżeńskiej Petera i Mary Jane, genialną rolę cioci May oraz stanowiące perfekcyjne zwieńczenie albumu wzruszające zakończenie. Nic dodać, nic ująć.
MIEJSCE 2: Amazing Spider-Man. Ostatnie łowy Kravena
Ostatnie łowy Kravena to bez dwóch zdań ponadczasowy klasyk. Po ślubie Petera Parkera z Mary Jane Watson w The Amazing Spider-Man Annual #21 mogłoby się wydawać, że fabuła serii na chwilę zwolni, jednak jak zawsze szczęście nie sprzyjało głównemu bohaterowi. Okazało się bowiem, że po powrocie z miesiąca miodowego na Człowieka-Pająka czyha niezrównoważony psychicznie Kraven Łowca, który po latach poniżających przegranych starć z superbohaterem znajduje się w maniakalnym stanie. Antagonista poprzysięga sobie, że udowodni, iż mógłby być lepszym Spider-Manem od swojego przeciwnika. Bierze herosa z zaskoczenia, zakopuje go żywcem i kradnie jego tożsamość, a następnie rusza na brutalne łowy na kryminalistów Nowego Jorku oraz tajemniczym stworze z kanałów, Verminie. DeMatteis wykorzystał ten traumatyczny – zarówno dla Petera, jak i Mary Jane – okres i świetnie przedstawił psychikę obojga bohaterów: pokazał ich sposób reagowania, myślenia i działania w tak tragicznej sytuacji. Jednym z moich ulubionych momentów z całej historii postaci Spider-Mana, zawartych w powyższym komiksie, jest ikoniczne wydostanie się z grobu przez głównego bohatera, dzięki własnemu samozaparciu
i miłości do żony. Zresztą Ostatnie łowy Kravena nie ograniczają się wyłącznie do pojedynczego legendarnego pomysłu. Cała opowieść jest przesiąknięta symboliką i głęboko zapadającymi
w pamięć, świetnie napisanymi i poprowadzonymi przez scenarzystę dialogami, monologami,
akcją i klimatem. Do wybitnego wyniku końcowego przyczynił się także Mike Zeck, odpowiedzialny za oprawę graficzną tej sześciozeszytowej historii. Tak jak w przypadku większości pozycji na mojej liście, tak i Ostatnie łowy Kravena również cechują się znakomitym finałem, który stanowi fenomenalne podsumowanie całej fabuły komiksu i ustanawia nowy status quo poprzez mroczny zwrot akcji.
MIEJSCE 1: Amazing Spider-Man: Równoległe życia
Równoległe życia (w oryginale Parallel Lives) to zeszyt wprost wyjątkowy. Na 64 stronach tej powieści graficznej Gerry Conway i Alex Saviuk przedstawili pełny życiorys Petera Parkera i Mary Jane Watson od narodzin, przez pierwsze spotkanie, aż po ich ślub. Wszystkie ważne fakty, uczucia, tok myślenia czy przełomowe wydarzenia związane z tą parą przybliża nam – jak sugeruje tytuł – równoległa narracja dwójki głównych bohaterów, którzy opowiadają o swoich życiach – na pierwszy rzut oka zupełnie różnych, ale tak naprawdę niezwykle podobnych. Komiks pozwala czytelnikowi na nowo przeżyć ikoniczne momenty obu postaci (zarówno przed, jak i po poznaniu się), a także ujawnia sekrety z przeszłości Petera i MJ, które redefiniują ich niepowtarzalną więź.
Jest to bez dwóch zdań komiks wyróżniający się na tle wszystkich innych opowieści o Spider-Manie. Twórcy w pełni skupiają się na właściwym pokazaniu biografii i relacji dwójki bohaterów, często przedstawiają ich charaktery nie tylko poprzez narrację, czyny i wybory, jakich dokonali, ale także za pomocą innych postaci. Po stronie Mary Jane jej charakter poszerzają interakcje
z rodzicami, siostrą, ciocią Anną Watson czy towarzystwem, jakim się otacza. Osobowość Petera kształtują zaś wujek Ben i ciocia May, ale bardzo interesującym elementem historii jest też przedstawienie roli antagonistów w życiu Parkera. Kluczowym złoczyńcą Równoległych żyć jest Doktor Octopus. Pozornie wydaje się, że głównym wrogiem w życiorysie Człowieka-Pająka powinien być jego największy nemezis, Norman Osborn, ale wybór Otto Octaviusa powoduje, że tytuł tego komiksu nabiera kolejnego głębokiego znaczenia. Ze wszystkich przeciwników Pająka Doc Ock jest bowiem najbardziej podobnym z charakteru do Petera. Obaj byli nieśmiałymi, niezauważalnymi w tłumie ludzi osobami z trudnym dzieciństwem, ale wielkimi geniuszami, którzy posiadają nietuzinkowe zdolności. Zarówno Parker, jak i Octavius doświadczyli wypadku, jednak Peter stał się w jego efekcie superbohaterem, a Otto w tragiczny sposób postradał zmysły. Równoległość żyć – choć zdecydowanie skupia się na postaciach Człowieka-Pająka i Mary Jane – może równie dobrze odnosić się do obecnego na wielu etapach tej historii Doktora Octopusa. Właśnie ta wielowarstwowość jest jednym z wielu ogromnych walorów powyższej pozycji.
Krótko mówiąc, Conway stworzył fantastyczny scenariusz, który został wspaniale dopełniony przez niezwykle przyjemną kreskę Saviuka, perfekcyjnie oddającą czułość i ciepłą atmosferę relacji Petera i MJ. Dzięki temu powstała powieść graficzna, która jest piękną laurką dla bogatej, wspólnej historii Spider-Mana i Mary Jane Watson-Parker, a wręcz jej uhonorowaniem. Jest to opowieść, którą śmiało postrzegam jako mój ulubiony komiks superbohaterski wszech czasów!